Wstęp
Flamandzki Związek Narodowy (Vlaamsch Nationaal Verbond, VNV) był skrajnie prawicowym ugrupowaniem politycznym w Belgii, które działało w latach 30. i 40. XX wieku. Jego ideologia opierała się na nacjonalizmie flamandzkim, a także na elementach faszystowskich. Partia ta, założona w 1933 roku przez Stafa de Clerqa, miała na celu reprezentowanie interesów flamandzkich w kontekście polityki belgijskiej oraz dążyła do federalizacji Belgii. W artykule tym przyjrzymy się historii VNV, jego ideologii, działalności podczas II wojny światowej oraz wpływowi, jaki wywarł na społeczeństwo belgijskie.
Historia powstania Flamandzkiego Związku Narodowego
Flamandzki Związek Narodowy powstał 8 października 1933 roku z inicjatywy Stafa de Clerqa, który wcześniej był związany z partią Frontpartij. VNV zyskał wsparcie ze strony mniejszych organizacji nacjonalistycznych, które miały różne odcienie ideologiczne – od umiarkowanego po skrajnie prawicowy. W skład kierownictwa Związku weszli wpływowi działacze flamandzcy, tacy jak Hendrik Elias, Reimond Tollenaere, Gérard Romsée i Ernest Van den Berghe.
Głównym celem VNV było promowanie interesów Flamandów oraz dążenie do utworzenia „Wielkich Niderlandów”, które miałyby obejmować Flandrię, Holandię oraz niektóre części północnej Francji. Mottem ugrupowania były hasła: Autorytet, Dyscyplina i Wielkie Niderlandy. Pod przywództwem de Clerqa partia zyskała znaczną popularność; w wyborach parlamentarnych w 1936 roku zdobyła 13,6% głosów we Flandrii, a w 1939 roku już 14,7%.
Wzrost autorytaryzmu i współpraca z III Rzeszą
Z biegiem lat VNV stawał się coraz bardziej autorytarny i przyjmował elementy faszystowskie. Na wzór Adolf Hitlera de Clerq nadał sobie tytuł den Leider (przywódca), co podkreślało jego ambicje i chęć kontrolowania partii. W tym okresie pojawiły się również hasła antysemickie, co było zgodne z ideologią wielu skrajnie prawicowych ugrupowań tamtego czasu. W kwietniu 1937 roku partia zaczęła korzystać z finansowej pomocy III Rzeszy, która zwiększała się wraz z narastającym napięciem w Europie przed wybuchem II wojny światowej.
W kontekście rosnącej współpracy z Niemcami VNV zawarł porozumienie z ruchem walońskim Christus Rex, co pozwoliło obu stronom dążyć do federalizacji Belgii pod królewskim patronatem. Bojówki VNV, znane jako Zwarte Brigade (Czarna Brygada), zaczęły działać coraz intensywniej pod przewodnictwem Hermana van Ooteghema.
Kolaboracja podczas II wojny światowej
Po agresji Niemiec na Belgię w maju 1940 roku, VNV natychmiast wdrożył politykę kolaboracji z okupantami. Główne kierownictwo partii zostało rozszerzone o nowych działaczy flamandzkich, co miało na celu umocnienie wpływów ugrupowania w nowej rzeczywistości politycznej. VNV jako jedyna partia uzyskała zgodę na organizowanie demonstracji, co dodatkowo podkreślało jej pozycję w kolaboracyjnej strukturze.
Początkowo Staf de Clerq wierzył, że współpraca z Niemcami może doprowadzić do realizacji jego marzeń o utworzeniu Wielkich Niderlandów. Jednak z czasem zaakceptował ideę przynależności Flandrii do germańskiej Wielkiej Rzeszy. W tym czasie VNV wspierał również werbunek Flamandów do różnych kolaboranckich formacji wojskowych oraz angażował się w deportację Żydów do obozów koncentracyjnych.
Zmiany po śmierci Stafa de Clerqa
Śmierć Stafa de Clerqa 22 października 1942 roku w Gandawie była istotnym momentem w historii VNV. Jego następcą został Hendrik Elias, który prowadził politykę umiarkowanej kolaboracji z Niemcami. Pod jego przewodnictwem zmniejszono rekrutację Flamandów do Waffen-SS i rozwiązano organizację młodzieżową VNV, która zajmowała skrajnie kolaboracyjne stanowisko.
Podczas gdy Elias starał się utrzymać władzę i wpływy partii, belgijski ruch oporu nasilał swoje działania przeciwko działaczom VNV. Rozpoczęły się bombowe ataki oraz egzekucje członków ugrupowania od 1942 roku i nasiliły się w kolejnych latach wojny.
Ostatnie dni VNV i po wojnie
W lutym 1944 roku Elias spotkał się z Reichsführerem SS Heinrichem Himmlerem i zgodził się na włączenie Flandrii do Wielkiej Rzeszy. Ta decyzja doprowadziła do spadku poparcia społecznego dla VNV; według szacunków partia liczyła wtedy jedynie około 10 tysięcy członków. Po wyzwoleniu Belgii przez Aliantów we wrześniu 1944 roku Elias uciekł do Niemiec, unikając udziału w flamandzkim rządzie na uchodźstwie.
Po wojnie Elias został aresztowany przez francuskie służby i przekazany belgijskim władzom sądowym. Proces zakończył się wyrokiem więzienia dożywotniego za zdradę stanu, który odbywał do 1959 roku.
Długofalowe dziedzictwo Flamandzkiego Związku Narodowego
Mimo że Flamandzki Związek Narodowy przestał istnieć po zakończeniu II wojny światowej, jego dziedzictwo miało trwały wpływ na politykę flamandzką i belgijską. Do tradycji VNV nawiązała Chrześcijańska Flamandzka Unia Ludowa założona w 1954 roku przez
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).